Anti-paćiw of Gadje academia, Ficowski's shadow and what to do about it -- exercises in reciprocal ethnography and decolonizing the Polish Romani studies
Keywords:
Romani studies, Poland, participatory research, knowledge production, decolonizationAbstract
This article, authored by a group of Romani and non-Romani academics, examines the assumptions behind researching Romani communities in Poland. Current Romani studies in Poland are often limited by a colonial essentialist paradigm, perpetuating stereotypes and excluding Romani history from the broader Polish narrative. We argue that as knowledge production is still dominated by non-Romani scholars, this leads to a distorted and empirically misguided portrayals of the life of the Roma in Poland. To address this issue, we advocate for a participatory research approach involving Romani researchers, acknowledging the diverse voices within both Romani and non-Romani communities. This long-term process presents unique ethical and methodological challenges, but open discussion and challenging hierarchical nature of academic discourses is crucial for progress and creation of more inclusive, decolonized knowledge.References
Abu-Lughod, L. 2008. Writing against culture. In: Oakes, T., Price, P. L. (eds.). The cultural geography reader. London: Routledge, 62–71.
Anderson, B. 1983. Imagined communities: reflextions on the origins and spread of nationalism. London: New Left Book.
Acton, T. 1997. Gypsy politics and Traveller identity. Hertfordshire: University of Hertfordshire Press.
Bartosz, A. 2004 [1994]. Nie bój się Cygana. Na dara Romestar. Sejny: Pogranicze.
Bartosz, A. 2007. Cyganie/Romowie—Ostatni wędrowcy Europy. In: Borek, P. (ed.). Romowie w Posce i Europie. Kraków: Wydawnictwa Naukowe Akademii Pedagogicznej, 148–158.
Bhabha, H. K. 2012. The location of culture. London, New York: Routledge.
Beck, U. 2007. The cosmopolitan condition: why methodological nationalism fails. Theory, Culture & Society 24 (7–8): 286–290.
Benedyktowicz, Z. 2000. Portrety "obcego": Od stereotypu do symbolu. Kraków: Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bochner, A., Ellis, C. 2016. Evocative autoethnography: writing lives and telling stories. London, New York: Routledge.
Bourdieu, P. 2006. Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Buchowski, M. 2018. On embracing other knowledges. Etnološka Tribina 41 (48): 12–16.
Castles, S. 2016. Understanding global migration: a social transformation perspective. In: Amelina, A., Horvath, K., Meeus, B. (eds.). An anthology of migration and social transformation: European perspectives. Cham: Springer, 19–41.
Drużyńska, J. 2015. Ostatni tabor. Jak władza ludowa zakazała Cyganom wędrowania. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Dopierała, R. 2019. "Chłop polski w Europie i Ameryce" sto lat później. Kultura i Społeczeństwo 63 (1): 203–220.
Ellis, C., Adams, T. E., Bochner, A. P. 2011. Autoethnography: An overview. Historical Social Research / Historische Sozialforschung 36 (4): 273–290.
Erdmans, M. P. 1992. The social construction of emigration as a moral issue. Polish American Studies 49 (1): 7–25.
Fiałkowska, K., Garapich, M. P., Mirga-Wójtowicz, E. 2018. Migration paths of Polish Roma. Between tradition and change. Research report. Warszawa: Centre of Migration Research [online]. Dostupné z: https://www.migracje.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2018/10/Between-tradition-and-change-migration-paths-of-Polish-Roma_ost.pdf [cit. 22. 5. 2023].
Fiałkowska, K., Garapich, M. P., Mirga-Wójtowicz, E. 2018. Krytyczna analiza naukowej ciszy – czyli dlaczego Romowie migrują (z naszego pola widzenia). Kultura i społeczeństwo 62 (2): 39–67.
Fiałkowska, K., Garapich, M. P., Mirga-Wójtowicz, E. 2019. Polish Roma migrations – transnationalism and identity in anthropological perspective. Ethnologia Polona 40: 247–275.
Fiałkowska, K., Garapich, M. P., Mirga-Wójtowicz, E. 2020. Why do Roma migrate (from our view)? A critical analysis of academic silence in Polish scholarship. Critical Romani Studies 2 (2): 4–22.
Fiałkowska, K., Mirga-Wójtowicz, E., Garapich, M. P. 2022. Unequal citizenship and ethnic boundaries in the migration experience of Polish Roma. Nationalities Papers: 1–21. [online]. Dostupné z: https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/unequal-citizenship- and-ethnic-boundaries-in-the-migration-experience-of-polish-roma/DF01CA28D733D27012A3E8C86590934C [cit. 25. 5. 2023].
Ficowski, J. 1965. Cyganie na polskich drogach. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Fonseca, I. 1995. Bury me standing: The Gypsies and their journey. New York: Vintage Departures. Vintage Books, Random House.
Fremlová, L. 2018. Non-Romani researcher positionality and reflexivity: Queer(y) ing one's own privilege. Critical Romani Studies 1 (2): 98–123.
Fricker, M. 2007. Epistemic injustice: Power and the ethics of knowing. Oxford: Oxford University Press.
Garapich, M. P., Mirga-Wójtowicz, E., Szewczyk, M. 2021. Krakowscy Romowie – przeszłość, teraźniejszość, przyszłość. Kraków: Obserwatorium Wielokulturowości i Migracji.
Gay y Blasco, P. 2008. Picturing 'Gypsies': Interdisciplinary approaches to Roma representation. Third Text 22 (3): 297–303.
Gay y Blasco, P. 2011. Agata's story: Singular lives and the reach of the 'Gitano law'. Journal of the Royal Anthropological Institute 17 (3): 445–461.
Gay y Blasco, P. 2017. Doubts, compromises, and ideals: attempting a reciprocal life story. Anthropology and Humanism 42 (1): 91–108.
Gay y Blasco, P., Hernández, L. 2020. Writing friendship: a reciprocal ethnography. Cham: Palgrave Macmillan.
Gajda, S. 2007. Tożsamość a Język. In: Mazur, J., Małyska, A., Sobstyl, K. (eds.). Człowiek Wobec Wyzwań Współczesności. Upadek Wartości Czy Walka o Wartość. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Geertz, C. 1983. Local knowledge: fact and law in comparative perspective. New York: Basic Pokos.
Gellner, E. 1995. Pojęcie pokrewieństwa i inne szkice o metodzie i wyjaśnianiu antropologicznym. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
Giri, A. K. 2006. Creative social research: rethinking theories and methods and the calling of an ontological epistemology of participation. Dialectical Anthropology 30 (3–4): 227-271.
Giza-Poleszczuk, A., Poleszczuk, J. 2001. Cyganie i Polacy w Mławie. Konflikt etniczny czy społeczny. In: Jasińska-Kania, A. (ed.). Trudne sąsiedztwa. Z socjologii konfliktów narodowościowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 221–247.
Glick Schiller, N., Çaglar, A., Guldbrandsen, T. C. 2006. Beyond the ethnic lens: locality, globality, and born‐again incorporation. American Ethnologist 33 (4): 612–633.
Golonka-Czajkowska, M. 2013. Nowe miasto nowych ludzi: mitologie nowohuckie. Kraków: Wydawnictwo UJ.
Góral, A., Jałocha, B., Mazurkiewicz, G., Zawadzki, M. 2021. Action Research: ahandbook for students. Kraków: Instytut Praw Publicznych UJ.
Gupta, A., Ferguson, J. 1997. Culture, power, place: ethnography at the end of an era. In: Gupta, A., Ferguson, J. (eds.). Culture, power, place: explorations in critical anthropology. Durham: Durham Press, 1–29.
Hernández, L., Gay y Blasco, P. 2018. Životní zkušenosti romských žen: kolaborativní přístup k jejich studiu. Romano džaniben 25 (2): 39–46.
Kapralski, S. 2008. Refleksje o pogromach. Na marginesie wydarzeń w Oswiecimiu w 1981 r. Studia Romologica 2 (1): 233–253.
Kapralski, S. 2012. Naród z popiołów. Pamięć zagłady a tożsamość Romów. Warszawa: Wudawnictwo Scholar.
Kapralski, S. 2016a. Milczenie, pamięć, tożsamość. Fantazmat "Cygana" i ambiwalencja nowoczesności. Ethos 29 (1): 185–202.
Kapralski, S. 2016b. The evolution of anti-gypsyism in Poland: from ritual scapegoat to surrogate victims to racial hate speech? Polish Sociological Review (193): 101–117.
Kapralski, S. 2018. Gender, history, and Roma identities: from cultural determinism to the long shadow of the past. Slovenský Národopis 66 (4): 467–486.
Kledzik, E. 2023. Perspektywa poety. Cyganologia Jerzego Ficowskiego. Poznań: Poznańskie Studia Polonistyczne.
Koper, T. 2020. Romanipen. O dwóch strategiach "bycia Romem" we współczesnym świecie. Studia Romologica 13 (1): 83–123.
Leach, E. R. 1961. Rethinking anthropology. London: University of London.
Leszczyński, A. 2020. Ludowa Historia Polski. Warszawa: W.A.B.
Leszczyński, A. 2013. Skok w nowoczesność: polityka wzrostu w krajach peryferyjnych 1943–1980. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN.
Lins Ribeiro, G. 2014. World anthropologies: anthropological cosmopolitanisms and cosmopolitics. Annual Review of Anthropology 43 (1): 483–498.
Magocsi, P. R. 2018. Historical atlas of Central Europe: third revised and expanded edition. Toronto: University of toronto Press.
Malkki, L. 1997. National geographic: the rooting of peoples and the territorialization of national identity among scholars and refugees. In: Akhil, G., Ferguson, J. (eds.). Culture, power, place. Explorations in critical anthropology. Durham: Duke University Press, 24–44.
Mazur, Z. 2022. Was there ever a Polish peasant? Historical imagination and the people's history of Poland. Acta Poloniae Historica (126): 155–180.
Mirga, A., Mróz, L. 1994. Cyganie: Odmienność i nietolerancja. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Mirga-Kruszelnicka, A. 2018. Challenging anti-gypsyism in Academia: The Role of Romani Scholars. Critical Romani Studies 1 (1): 8–28.
Nowicka, E. 2007. Romowie i świat współczesny. In: Piotr, B. (ed.). Romowie w Polsce i Europie. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 124–147.
Nowicka, E. 2014. Konwersja religijna i konwersja kulturowa. Romowie zielonoświątkowcy w Szaflarach. Studia Humanistyczne AGH 13 (3): 165–183.
Nowicka-Rusek, E., Witkowski, M. 2019. Dlaczego swój? Dlaczego obcy?: mniejszość romska we współczesnej Polsce. Kraków: Nomos.
Nowicka, E., Witkowski, M. 2020. The Roma community: from marginalization to integration and back. In: Michna, E., Warmińska, K. (eds.). Identity strategies of stateless ethnic minority groups in contemporary Poland. New York: Springer International Publishing, 31–53.
Okely, J. 1983. The traveller–gypsies. Cambridge: Cambridge University Press.
OSN 1948. Universal Declaration of Human Rights. [online] Dostupné z: https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights [cit. 3. 6. 2023].
OSN 1996. International Covenant on Civil and Political Rights. General Assembly resolution 2200A (XXI). [online]. Dostupné z: https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights [cit. 3. 6. 2023].
Ostolski, A. 2003. Dyskurs u władzy. Filozofia polityczna Michela Foucaulta. Etyka (36): 159–172.
Pontrandolfo, S., Solimene, M. 2020. Flexible epistemologies: Gypsy/Roma thinking and anthropology theory. Nomadic Peoples 24 (2): 228–240.
Pobłocki, K. K. 2021. Chamstwo. Warszawa: Wydawnictwo Czarne.
Rössel, J., Anheier, H., Juergensmeyer, M., Faessel, V. 2012. Methodological nationalism. In: Helmut, A., Jürgenmeyer, M., Faessel, V. (eds.). Encyclopedia of global studies. Thousand Oaks: SAGE Publishing.
Said, E.W. 1978. Orientalism. New York: Pantheon Books
Shah, A. 2017. Ethnography? Participant observation, a potentially revolutionary praxis. HAU: Journal of Ethnographic Theory 7 (1): 45–59.
Silverman, C. 2018. From reflexivity to collaboration: Changing roles of a non- Romani scholar, activist, and performer. Critical Romani Studies 1 (2): 76–97.
Stewart, M. 1997. The time of the Gypsies. Boulder: Westview Press.
Stewart, M. 2005. Čas Cikánů. Brno: Barrister & Principal.
Stewart, M. 2013. Roma and Gypsy "ethnicity" as a subject of anthropological inquiry. Annual Review of Anthropology 42 (1): 415–432.
Stola, D. 2010. Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989. Wasrzsawa: Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Studiów Politycznych PAN.
Stola, D. 2015. Opening a non-exit state: the passport policy of communist Poland, 1949–1980. East European Politics and Societies 29 (1): 96–119.
Szewczyk, M. 2022. Migracje wewnętrzne Romów Karpackich w Polsce. Studium przypadku Nowej Huty. Diplomová práce. Kraków: Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.
Thomas, W., Znaniecki, F. 1996. The Polish peasant in Europe and America: a classic work in immigration history. Champaign: University of Illinois Press.
Trumpener, K. 1992. The time of the Gypsies: A "people without history" in the narratives of the West. Critical Inquiry 18 (4): 843–884.
UNESCO 2003. Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. [online]. Dostupné z: https://ich.unesco.org/en/convention [cit. 29. 5. 2023].
UNESCO 2005. Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressins. [online] Dostupné z: https://legal.un.org/avl/ha/cppdce/cppdce.html [cit. 29. 5. 2023].
Vermeersch, P., Baar, H. V. 2017. The limits of operational representations: ways of seeing Roma beyond the recognition–redistribution paradigm. Intersections. East European Journal of Society and Politics 3 (4): 120–139.
Wimmer, A., Glick-Schiller, N. 2002. Methodological nationalism and beyond: nation–state building, migration and the social sciences. Global Networks 2 (4): 576–610.
Witkowski, M. 2018. Etnografia z sercem na dłoni. Antropologia wiedzy o relacjach Romów z nie-Romami. Kultura i Społeczeństwo 62 (2): 69–85.
Zaremba, M. 2012. Wielka trwoga. Polska 1944–1947: Ludowa reakcja na kryzys. Kraków: Znak.
Zaremba, M. 2005. Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm. Nacjonalistyczna legitymizacja władzy komunistycznej w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo TRIO.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Romano džaniben
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
